لقب باب‌الحوایج چه زمانی به حضرت عباس(ع) اطلاق یافت؟

عنوان

پژوهشگر مهدویت می‌گوید حضرت عباس(ع) در موقعیتی رشد یافت که آغشته به صفات فاطمی(س) بود و حضرت فاطمه زهرا(س) نمونه بارز فردی است که در سخت‌ترین شرایط از امام خویش دفاع کرد.

- اخبار فرهنگی -

به گزارش خبرنگار فرهنگی باشگاه خبرنگاران پویا، تاریخ بشریت افرادی را به خود دیده است که نه تنها در زمان خود بلکه در تمام زمان ها و مکان ها انقلابی را در رفتارها و اندیشه های مردم به سوی ارزش های انسانی و معارف وحیانی ایجاد کرده اند؛ از این جهت توانستند الگوی خوبی برای تمام آزادگان و حق طلبان عالم باشند. این افراد با دارا بودن ویژگی های برتر انسانی، توانستند در تمام ابعاد وجودی به گونه ای رشد یابند که برترین انسان ها در حسرت آن به سر می برند. 

حضرت عباس(ع) نمونه ای از این افراد برجسته دوران است که تحت تعالیم مکتب اسلام توانست قله های معرفت و اخلاق را فتحکند و به اوج عالم معنویت دست یابد. از این جهت بررسی ابعاد مختلف شخصیتی این بزرگمرد تاریخ الگوی مناسبی را برای جامعه شیعی ما قرار می دهد. 

در این باره با احسان عبادی، کارشناس معارف دینی در حوزه و دانشگاه و محقق عرصه مهدویت گفت وگو گرفتیم. وی که صاحب کتاب هایی همچون «خاتم الائمة در کلام جواد الائمة» و «صد نشان از غائب حاضر» است، معتقد است رمز سرافرازی جامعه شیعه الگوگیری از برترین تربیت یافته گان مکتب وحی است که در اوج آن ها حضرت عباس(ع) قرار دارد. 

مشروح این گفت وگو را در ادامه می خوانید: 

حضرت عباس(ع) با صفات فاطمی رشد یافت

* اگر بخواهیم برترین شاخصه های معرفتی و اخلاقی حضرت عباس(ع) را معرفی کنیم، چه گزاره هایی را معرفی می کنید؟

وجود مقدس حضرت عباس(ع) شخصیتی نیستند که بتوانیم با یکی دو جمله از فضایل ایشان سخن بگوییم. ایشان دریای بی کران فضایل هستند که  هر دفعه باید قطره قطره از آن استفاده کنیم. حضرت عباس(ع) در خانه ای بزرگ شد که پدرش امیرالمؤمنین(ع) و خانه اش آغشته به صفات فاطمی(س) بود. حضرت فاطمه زهرا(س) نیز نمونه بارز فردی است که در سخت ترین شرایط از امام خویش دفاع کرد تا حدی که جان مبارکش در این مسیر فدا شد. همچنین فضای این خانه فضای ظلم ستیزی، مبارزه با بی عدالتی، ایثار و از دیگر سو تبعیت از حق و کمک به مظلومان است. آنگاه که امیرالمؤمنین(ع) شبانه آذوقه بر دوش می گذاشت و بین فقرای مدینه تقسیم می کرد. 

زمانی که لقب باب الحوایج به حضرت عباس اختصاص یافت

مقداری که در تاریخ جلو می آییم، حضرت عباس(ع) پس از امام حسین(ع)، از یاوران اصلی امام حسن مجتبی(ع) بود. به ویژه آن زمان که امام حسن(ع) آن صلحنامه مشهور را با معاویه امضا کرد. حضرت در آن زمان که فقر به واسطه رواج تبعیض در جامعه اسلامی گسترش یافته بود، به فقرا رسیدگی می کرد و لقب باب الحوایج از آن زمان به ایشان اطلاق شد.

نکته مهم تری که در فضایل و تربیت های حضرت عباس(ع) دیده می شود، موضوع تبعیت و اطاعت از امام عصر خویش و تسلیم شدن به درگاه ایشان است. چه آن زمان که ولید ملعون امام حسین(ع) را تهدید به بیعت با یزید ملعون کرد، چه آن زمان که امام حسین(ع) به مدینه و از آنجا به سوی مکه رفت و نامه های کوفیان را دریافت کرد و نیز آن زمان که به سوی کربلا رفت، حضرت عباس(ع) نظری از خود ابراز نمی کند. حتی تاریخ یعقوبی و طبری که به عنوان مهم ترین منابع تاریخی اسلام شناخته می شوند، یک نقل هم نیاوردند. این در حالی بود که عده ای از صحابه پیامبر سعی در جلوگیری از قیام حضرت داشتند و امام را نصیحت می کردند. از نظر حضرت عباس(ع) نصیحت و نقد امام به هیچ وجه جایز نبود و باید بر اساس میل امام رفتار کرد. از این جهت امام حسین(ع) به عنوان مربی و معلم عالم ایشان را به اذن الله در درجات فضل رشد می داد. این یکی از آموزه های مهم حضرت عباس به منتظران حقیقی ظهور و شیعیان عالم است.

عده ای از صحابه پیامبر سعی در جلوگیری از قیام امام حسین(ع) داشتند و امام را نصیحت می کردند. از نظر حضرت عباس(ع) نصیحت و نقد امام به هیچ وجه جایز نبود و باید بر اساس میل امام رفتار کرد. متأسفانه شخصیت هایی مثل محمد بن حنفیه و ابن عباس که از افراد برجسته اسلام بودند، رفتار ضعیفی داشتند و مدام به نصیحت امام می پرداختند.

پاسخ امام صادق(ع) درباره علت عدم همراهی صحابه با امام حسین(ع)

متأسفانه شخصیت هایی مثل محمد بن حنفیه و ابن عباس که از افراد برجسته اسلام بودند، رفتار ضعیفی داشتند و مدام به نصیحت امام می پرداختند. جالب است این مسئله همواره بین مسلمانان به ویژه شیعیان مورد پرسش بود که چرا امام را همراهی نکردند و به نصیحت حضرت پرداختند. حمزة بن حمران روایت کرده که ما در نزد امام صادق(ع)  صحبت از خروج امام حسین(ع) کردیم و در مورد ماندن محمد بن حنیفه در مدینه سؤال کردیم. امام صادق (ع) فرمود: «ای حمزه، حدیثی را بر تو عرضه می کنم که پس از آن دیگر نباید در این باره سؤال کنی. هنگامی که امام حسین(ع) عزم حرکت کرد، دستور داد کاغذی برایش بیاورند و در آن نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان؛ نامه ای از حسین پسر علی به بنی هاشم، اما بعد، امروز هرکس همراه من بیاید به فوز عظیم شهادت می رسد و هر کس تخلف کند به پیروزی نخواهد رسید. والسلام.» ایشان باید می دانستند امام متصل به وحی و عالم به مشیت خداست لذا هر رفتار ایشان برگرفته از خواست خداوند است. 

مروری بر سبک زندگی و خصوصیات اخلاقی حضرت ام البنین(س)/ حضرت عباس(ع) تربیت یافته کدام مکتب است؟

مشهد| آیت الله خاتمی: بصیرت دینی شاخص‎ترین ویژگی حضرت عباس(س) است

می توان گفت رفتار حضرت عباس(ع) در قبال امام حسین(ع) برگرفته از تربیت های امام علی(ع) بود؛ به این صورت که امیرالمؤمنین(ع) به هیچ وجه به خود اجازه نداد نزد رسول الله(ص) اظهار نظری کند و همواره گوش به فرمان بود. چه در جنگ بدر و چه در جنگ اُحد، آن زمان که پیامبر(ص) قصد مشورت درباره اینکه آیا در مدینه مبارزه کنند یا بیرون آن، امیرالمؤمنین(ع) هیچ گاه اظهار نظر نکرد. حتی در جنگ خندق که اوج لشکرکشی دشمن علیه اسلام بود، ابراز نظری از سوی حضرت به پیامبر نمی بینیم؛ زیرا تبعیت از ولیّ خدا و هادی زمانه به همین معناست. حتی در جنگ خیبر رسول خدا(ص) پرچم نبرد را در دو روز اول به اشخاص دیگری واگذار کرد و در روز سوم به علی(ع) داد. در طول این مدت امام(ع) مطیع محض و تسلیم فرمان رسول خدا بود؛ لذا تنها زمانی پرچم را پذیرفت که رسول الله(ص) به ایشان امر کردند.  هرچند امیرالمؤمنین(ع) صاحب علم الهی است و رأی و نظر ایشان همان نظر رسول خداست، اما اخلاق و شئونات را رعایت می کرد و به خویش اجازه اظهار نظر نمی داد.  

جامعه ما باید رفتار در قبال ولیّ خدا را از حضرت عباس(ع) بیاموزد

 اکنون جامعه ما به شدت نیاز به الگوهای معرفتی دارد و در این راستا شیعیانی همچون حضرت عباس(ع) همواره به عنوان الگو مطرح می شوند. اما اینکه آیا یک غیر معصوم را در کنار معصومین الگو قرار دهیم، چالش معرفتی ایجاد نمی کند؟

باید حیطه این الگو شناخته شود؛ یعنی حضرت عباس(ع) در چه مقوله ای باید الگو باشد. جامعه شیعه ما باید رفتار در قبال ولیّ خدا را از حضرت عباس(ع) بیاموزد و ایشان را شاخصه خود قرار دهد؛ از این جهت باز هم تکرار می کنم که الگوهایی که معرفی می کنیم باید دید در چه حد و در چه حیطه ای باید الگو قرار گیرند. وقتی از مالک اشتر صحبت می کنیم، با تمام جایگاه رفیعی که نزد اهل بیت(ع) دارد، نباید ایشان را به عنوان تابع محض فرامین ولی خدا معرفی کرد. ایشان فردی بود که همواره جان بر کف و عصای دستان امیرالمؤمنین(ع) بود. این خود بسیار جایگاه رفیعی است که هر کدام از ما در حسرت این جایگاه به سر می بریم. اما مالک اشتر زمانی که امام علی(ع) قصد عزل ابوموسی اشعری از حکومت کوفه را داشت، مالک نظر مخالف داشت. اما حضرت عباس(ع) که تربیت یافته واقعی مکتب وحی است، هیچ گاه ابراز نظر نکرد و تسلیم محض بود. حضرت عباس(ع) حتی در سخت ترین شرایط نبرد در حالی که علمدار سپاه امام حسین(ع) بود، هیچ گاه به خود اجازه نداد از میل امام رویگردان شود.

جامعه شیعه ما باید رفتار در قبال ولیّ خدا را از حضرت عباس(ع) بیاموزد و ایشان را شاخصه خود قرار دهد. ایشان که تربیت یافته واقعی مکتب وحی است، هیچ گاه ابراز نظر نکرد و تسلیم محض بود.

امام به جای اینکه ایشان را به سوی خط مقدم بفرستد، برای آوردن آب برای کودکان می فرستاد در حالی که این کار را سایر اصحاب قدرتمند حضرت هم می توانستند. لذا امام(ع) بارها حضرت عباس(ع) را آزمود و ایشان هم سرافراز شد. مطمئناً حضرت عباس(ع) زمانی هم که اذن میدان گرفت، متوجه میل امام بود. اگر شما مدتی با کسی همنشین شوی، میل او را متوجه می شوی حتی اگر اشاره ای با چشم یا دست نکند. ایشان بر اساس میل امام رفتار کرد. یا می توان گفت ابوالفضل(ع) بر اساس یک قاعده قرآنی که نباید کاری را جز با اذن رسول خدا یا خلفای رسول خدا انجام داد، رفتار کرد که در خود فضیلتی بزرگ محسوب می شود. 

* یکی از مهم ترین منابع ما برای شناخت فضایل اهل بیت(ع) و شیعیان ایشان زیارتنامه هاست. از نظر شما چه استفاده کاربردی می توان از فرازهای این زیارتنامه داشت؟

قبل از آن باید عرض کنم هر زیارتنامه ای را نمی توان استناد قرار داد بلکه آن دسته از زیارتنامه هایی که از سوی اهل بیت(ع) صادر شده اند، دارای اعتبار معرفتی است. زیارتنامه حضرت معصومه(س) و حضرت عباس(س) از زیارتنامه هایی است که از سوی امام معصوم نقل شده است لذا دارای اعتبار معرفتی است. 

در بخشی از زیارتنامه ای که از امام صادق(ع) درباره حضرت عباس(ع) صادر شده است، می خوانیم: «السَّلامُ عَلَیْكَ أَیُّهَا الْعَبْدُ الصَّالِحُ الْمُطِیعُ لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ» یعنی سلام بر ای بنده صالحی که مطیع خدا و رسولش هستی. از این جهت می توان نتیجه گرفت ویژگی مطیع بودن حضرت عباس(ع) به قدری پررنگ است که یک امام معصوم(ع) ایشان را اهل اطاعت معرفی می کند. 

ویژگی دیگری که حضرت عباس(ع) دارند، وفاداری به ارزش های اصیل اسلام تا پای جان است. در جای جای زندگانی حضرت عباس(ع) به ویژه در جریان قیام امام حسین(ع) شاهد این وفاداری هستیم. حتی در بخش دیگری از همین زیارتنامه می خوانیم:  «وَفَى بِبَیْعَتِهِ وَ اسْتَجَابَ لَهُ دَعْوَتَهُ وَ أَطَاعَ وُلاةَ أَمْرِهِ» یعنی نسبت به بیعت الهی وفا کردی و دعوت او را اجابت کرده و از والیان امر او یعنی ائمه(ع) اطاعت کردی. تعبیر «والیان امر» نشان می دهد که حضرت عباس(ع) در طول زندگی خویش که با 4 امام معصوم(ع) هم عصر بود، رفتار اطاعتی داشت. نقل مشهوری است که حضرت عباس(ع) حتی زمانی که به آب رسید، با یادآوری تشنگی امام حسین(ع) آب نخورد . تعبیر مقاتل اینگونه است: «حَتّی دَخَلَ الْمَشْرَعَهَ وَ اَرادَ اَنْ یَشْرَبَ غُرْفَهَ مِنَ الْماءِ فَذَکَرَ عَطَشَ الْحُسَیْنِ وَ اَهْلِ بَیْتِهِ فَصَبَّ الْماءَ مِنْ یَدِهِ وَلَمْ یَشْرَبْ وَ قالَ وَاللهِ لا اَذُوقُ الـْماءَ وَالـْحُـسِیْـنُ وَ اَطْفالُـهُ عِـطاشٌ؛ تا اینکه وارد شریعه شد خواست مشکی آب بنوشد که تشنگی امام حسین(ع) و اهل بیت او را به یاد آورد آب را فرو ریخت و ننوشید و فرمود به خدا سوگند هرگز آب نمی نوشم در حالی که حسین و کودکانش تشنه هستند». 

درس مذاکره با دشمن را باید از عباس(ع) آموخت

در شب عاشورا هم در تاریخ می خوانیم که شمر ملعون برای 4 فرزند ام البنین(س) که از جمله ایشان حضرت عباس(ع) امان نامه می آورد. در آنجا نیز اطاعت و تبعیت حضرت عباس و وفاداری ایشان را باز هم شاهدیم. زیرا او که اکراه داشت حتی مقابل خیمه بیاید، به امر امام که تأکید بر پاسداشت رابطه خویشاوندی داشت، حرف های شمر را ابتدا گوش داد سپس پاسخ کوبنده ای به او داد و با قاطعیت امان نامه شمر را رد می کند. لذا حضرت عباس(ع) درس مذاکره، دشمن شناسی و طرز تقابل با او را به ما آموخت. یعنی باید بر سر ارزش های خود با قاطعیت تا پای جان مقابل دشمن ایستاد و عزت خویش را حفظ کرد. از این جهت می بینیم یاد حضرت عباس(ع)، رشادت ها و ذکر معرفت و اخلاق ایشان تا قیامت بر سر زبان آزادمردان عالم است. 

* وقتی ماجرای کربلا را مطالعه می کنیم، آن زمان که امام حسین(ع) بیعت را از اصحاب خود برداشت و به آن ها اذن ترک میدان نبرد داد، افرادی شروع به ابراز وفاداری کردند. اکثراً می خوانیم زهیر یا دیگر صحابه شروع به سخن کردند؛ نقش حضرت عباس(ع) در این قضیه کمرنگ جلوه داده شده است. ماجرا به چه صورت است؟

اتفاقاً اول فردی که شروع به سخن کرد، حضرت عباس(ع) بود. شیخ مفید در امالی خود می نویسد: «اما ابتدای همه عبّاس بن علی (برادر رشیدش) به امام(ع) عرض کرد: برای چه دست از تو برداریم؟ برای این که پس از تو زنده بمانیم؟ خدا نکند هرگز چنین روزی را ببینیم!». در واقع اصحاب امام حسین(ع) با دیدن رفتار ابوا الفضل(ع) در قبال امام حسین(ع)، از ایشان رفتار می آموختند. همچنین این را می آموزیم که در حوادث و فتنه های سخت همواره چشم مان به شاگرد زرنگ های مکتب وحی باشد. این یکی از رمزهای سرافرازی اصحاب امام حسین(ع) بود. 

منبع: تسنیم

مسئولیت صحت اخبار ارائه شده به عهده منبع خبر بوده و این رسانه صرفاً رسالت اطلاع‌رسانی خود را در این رابطه انجام می‌دهد.

کلمه های کلیدی

ارسال نظر

چرا سلبریتی‌های ایرانی باید بیش از همه نگران ورود «پول کثیف» به سینما باشند؟

پول کثیف و سینمایی که شاید دیگر نباشد!/ ورود سرمایه‌های مشکوک چه تاثیری بر آینده صنعت فیلمسازی در ایران خواهد داشت؟

ابوبکر بغدادی در پیام روز گذشته خود چه گفت؟

ابوبکر بغدادی خلیفه خودخوانده گروه تروریستی وهابی داعش برای نخستین بار بعد از سال ۲۰۱۴ در برابر دوربین ظاهر شد. آخرین بار او در میانه سال ۲۰۱۴ در خطبه‌ای در مسجد نوری موصل، خلافت خود را اعلان کرده بود و از آن پس هیچ تصویری از وی منتشر نشده بود.

​کنکاشی پیرامون مفهومِ «دینداران در خدمت جامعه»

ضعفِ جدی در بازنمایی رسانه ایِ صحیح (و نه شتاب زده و هیجان زده با چاشنی التهاب و اثبات) فعالیت ها و دغدغه های این طیف و از سوی دیگر پررنگ شدنِ برخی ضعف ها و خطاها در معدود و محدود بخش ها و چهره های این طیف عامل دیگری است که به شکل گیری تصورِ فاصله میان جامعه و دینداران منجر شده است. فاصله ای که در مدل های تندتر دشمنی نیز تصویر می شود.

تظاهرات گسترده اهالی دیرالزور علیه اشغالگری کردها

اهالی شهرها و روستاهای تحت سیطره شبه‌نظامیان کرد در بخش شرقی استان دیرالزور، طی سه روز اخیر علیه اشغالگری کردها به شورش و تظاهرات دست زده‌اند. این اعتراضات ابتدا از تجمع اعتراضای روز شنبه در شهر «البصیره» آغاز شد.

مهم‌ترین مطالب سرویس

چرا سلبریتی‌های ایرانی باید بیش از همه نگران ورود «پول کثیف» به سینما باشند؟
پول کثیف و سینمایی که شاید دیگر نباشد!/ ورود سرمایه‌های مشکوک چه تاثیری بر آینده صنعت فیلمسازی در ایران خواهد داشت؟
داستان عجیب از زندگانی شهید مدافع حرم
فیلم: از خالکوبی و قلیان تا شهادت
اهدای عواید حاصل از فروش بلیت و محصولات فرهنگی به هموطنان سیل‌زده
جشنواره جهانی فیلم فجر «سفیر مهربانی» هلال احمر شد
دبیر چهاردهمین جشنواره بین‌المللی رادیو خبر داد
حضور مهمانان خارجی در جشنواره بین‌المللی رادیو و اجلاس جهانی صدا
۱۹ فروردین و حکاکی انگشتر؛
خرافه یا واقعیت؟ شرف الشمس چیست؟
مدیرکل عتبات سازمان حج و زیارت در گفت‌وگو با فارس:
مابه‌التفاوت هزینه سفر به عتبات به زائران بازگردانده می‌شود
شایعه است! / هرچه وزارت اطلاعات بگوید قبول دارم
توضیح ضرغامی درباره خروج آرشیو صداوسیما در دوران ریاستش
تحلیلی بر مهمترین نقاط قوت و ضعف سی‌وهفتمین جشنواره فیلم فجر
صعود جوانان، سقوط پیشکسوت‌ها!
  • پر بیننده‌ترین
  • پر بحث‌ترین